مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریآموزه های فقه اسلامی112026619A comparative study of the theories of the nature of right and its reflection in the right to imprison a wife, with emphasis on the perspective of Akhund Khorasani.مطالعه تطبیقی نظریه های ماهیت حق و انعکاس آن در حق حبس زوجه با تاکید بر دیدگاه آخوند خراسانی114faهادیکرمیپژوهشگر حوزه علمیه قم، دانشجوی ارشد مطالعات زنان دانشگاه ادیان و مذاهب قم.202581<p>Despite the richness of jurisprudential and legal studies on the wife's right of retention (ḥaqq al-ḥabs), these works have rarely engaged in a fundamental analysis of the concept of "right" and its interpretive impact&mdash;a gap that has led to sharp disagreements in both judicial and jurisprudential practice, particularly regarding the conflict between this right and the husband's insolvency or the installment payment of dower (mahr). This article, using a descriptive-analytical and comparative method based on documentary and library research from Imamiyya jurisprudence, aims to analyze how three major theories of right&mdash;sovereignty (sulṭanat), ownership (milkiyyat), and conventional constructivism (iʿtibāriyyat)&mdash;influence the interpretation of the right of retention and offers a practical solution to the impasse created by excessive dowries. The findings show that the sovereignty and ownership theories, due to their dogmatic nature, lead to an absolute interpretation of the right, even upholding it after a court order for installment payment. By contrast, the conventional constructivist theory, with its emphasis on public interest (maṣlaḥa) and drawing on Akhund Khurasani&rsquo;s insights, reconceives the right not as an inherent privilege but as a goal-oriented instrument for achieving justice and preventing harm. Consequently, once the court issues a final ruling on fair installment payments due to the husband's insolvency, the original purpose of the right is realized; its continued exercise violates the rule against undue hardship (nafy al-ʿusr wa al-ḥaraj) and thereby invalidates the right. In conclusion, by critiquing the first two theories and highlighting the capacity of the constructivist view, this research provides a jurisprudential-legal model that redefines the right of retention within a balance between women&rsquo;s financial rights and the preservation of family welfare, and offers practical reforms, including amendments to Article 1085 of the Iranian Civil Code.</p><p>با وجود غنای مطالعات فقهی و حقوقی در مسئله حق حبس زوجه، اغلب این پژوهش&zwnj;ها کمتر به واکاوی بنیادین مفهوم &laquo;حق&raquo; و تأثیر آن بر تفسیر این حق پرداختند؛ خلأیی که به اختلاف&zwnj;نظری&zwnj;های شدید در رویه قضایی و فقهی درباره تقابل این حق با پدیده اعسار زوج و تقسیط مهر انجامید. این مقاله با هدف تحلیل تأثیر سه نظریه عمده ماهیت حق- سلطنت، مالکیت و اعتباری- بر خوانش حق حبس و ارائه راه&zwnj;حلی برای بن&zwnj;بست اجرایی ناشی از مهریه&zwnj;های سنگین، با روش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی و با گردآوری اسنادی و کتابخانه&zwnj;ای از منابع فقه امامیه انجام شده است. یافته&zwnj;ها نشان داد دو نظریه سلطنت و مالکیت، به&zwnj;دلیل ماهیت جزمی، به تفسیری مطلق از حق حبس رسیدند و آن را حتی پس از حکم تقسیط باقی دانستند. در مقابل، نظریه اعتباری حق- با تأکید بر نقش محوری مصلحت و با اتکا به دیدگاه آخوند خراسانی- حق حبس را نه امتیازی ذاتی، بلکه ابزاری غایت&zwnj;مدار برای تحقق عدالت و دفع ضرر تبیین کرده است. بر این اساس، با صدور حکم قطعی دادگاه مبنی بر تقسیط عادلانه مهر به دلیل اعسار زوج، مصلحت اولیه این حق محقق شد و ادامه اعمال آن ناقض قاعده نفی عسر و حرج بود؛ لذا حق حبس ساقط گردید. در نتیجه، این تحقیق با نقد دو نظریه نخست و برجسته&zwnj;سازی ظرفیت نظریه اعتباری، الگویی فقهی-حقوقی ارائه کرد که در آن حق حبس در تعادل میان تأمین حق مالی زن و حفظ مصالح خانواده بازتعریف شد و راه&zwnj;حل&zwnj;هایی عملی مانند پیشنهاد اصلاح ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی را ارائه نمود.</p>http://amoozehfegh.ir/en/Article/Download/53865